Arabuluculuk Zorunlu mu? Dava Şartı Arabuluculukta Temel Alanlar

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, kanunda belirtilen bazı uyuşmazlıklarda mahkemeye dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan bir usul kurumudur. Buradaki zorunluluk, tarafların mutlaka anlaşması gerektiği anlamına gelmez. Zorunlu olan, dava açmadan önce arabuluculuk sürecinin başlatılması ve süreç sonunda anlaşma veya anlaşmama tutanağının düzenlenmesidir.

Taraflar arabuluculukta anlaşamazsa dava açma hakkı ortadan kalkmaz. Ancak dava açarken arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmelidir. Bu belge, dava şartının yerine getirildiğini gösterir.

Hangi Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Zorunludur?

Dava şartı arabuluculuk farklı kanunlarla çeşitli alanlara yayılmıştır. Genel olarak şu alanlarda sık karşılaşılır:

• İşçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleri,
• Belirli ticari davalar,
• Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar,
• Ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar,
• Kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar,
• Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar,
• Bazı tüketici uyuşmazlıkları.

Ancak her uyuşmazlık bu kapsama girmez. Davanın konusu, tarafların sıfatı, talep türü ve özel kanun hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk

İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk ilk uygulama alanlarından biridir. Kanuna veya bireysel/toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade talepleriyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin gibi ücret ve tazminat kalemleri bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu nedenle işçilik alacağı veya işe iade davası açılmadan önce arabuluculuk başvurusu yapılmalıdır. Başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması ciddi usuli risk doğurur.

Kira ve Taşınmaz Bağlantılı Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk

Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, ilamsız icra yoluyla tahliye hariç olmak üzere dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Kira uyuşmazlıkları yanında ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar, kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklar ve komşu hakkıyla ilgili uyuşmazlıklar da belirli şartlarda dava şartı arabuluculuk kapsamında gündeme gelebilir.

Bu alanlarda en önemli nokta, uyuşmazlığın niteliğini doğru belirlemektir. Örneğin kira alacağı, kira tespit, uyarlama veya tahliye talepleri farklı usuli sonuçlar doğurabilir. İlamsız icra yoluyla tahliye bakımından ayrıca istisna bulunduğu unutulmamalıdır.

Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk

Ticari uyuşmazlıklarda da bazı davalar bakımından dava şartı arabuluculuk söz konusudur. Özellikle konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri içeren ticari davalar yönünden arabuluculuk başvurusu gerekebilir. İtirazın iptali, menfi tespit veya istirdat gibi dava türlerinde ise uyuşmazlığın ticari niteliği, talebin konusu ve özel düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.

Ticari uyuşmazlıklarda tarafların tacir olup olmadığı, uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgisi, talebin para alacağı veya tazminat niteliği taşıyıp taşımadığı ayrıca incelenmelidir.

Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

Arabuluculuk başvurusu, yetkili arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü aracılığıyla başvuru yapılabilir. Başvuruda taraf bilgileri, uyuşmazlık konusu ve talep edilen haklar açıkça belirtilmelidir.

Başvurunun kapsamı önemlidir. Arabuluculuk başvurusunda yer almayan bir talebin sonradan dava konusu yapılması hâlinde dava şartı tartışması yaşanabilir. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu hazırlanırken talep kalemleri açık ve mümkün olduğunca kapsamlı yazılmalıdır.

Son Tutanak Neden Önemlidir?

Arabuluculuk süreci sonunda anlaşma, kısmi anlaşma veya anlaşmama tutanağı düzenlenir. Dava açılacaksa özellikle anlaşmama son tutanağı dava dilekçesine eklenmelidir. Son tutanak; tarafları, uyuşmazlık konusunu, başvuru tarihini ve süreç sonucunu gösterir. Bu nedenle yalnızca şekli bir belge değildir.

Son tutanağın eksik veya hatalı olması dava aşamasında usuli tartışma doğurabilir. Arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması hâlinde ise dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret riski gündeme gelir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?

Taraflar arabuluculukta anlaşırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşmanın kapsamı, ödeme tarihleri, edimlerin yerine getirilme biçimi, masraflar, vekâlet ücreti, gizlilik ve icra edilebilirlik konuları açıkça yazılmalıdır.

Anlaşma belgesi bazı koşullarda ilam niteliğinde belge gücü kazanabilir. Ancak bu konu uyuşmazlığın türüne, tarafların ve avukatların imzasına, icra edilebilirlik şerhine ve özel düzenlemelere göre değişebilir. Bu nedenle anlaşma metni sıradan bir protokol gibi değil, ileride doğabilecek icra ve yorum uyuşmazlıkları dikkate alınarak hazırlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Arabuluculuk zorunluysa taraflar anlaşmak zorunda mı?

Hayır. Zorunlu olan anlaşmak değil, dava açmadan önce arabuluculuk sürecine başvurmaktır.

Arabuluculuk yapılmadan dava açılırsa ne olur?

Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamındaysa dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilebilir.

Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunlu mu?

Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar, ilamsız icra yoluyla tahliye hariç olmak üzere dava şartı arabuluculuk kapsamındadır.

İşçilik alacaklarında arabuluculuk zorunlu mu?

Evet. İşçi ve işveren alacağı, tazminatı ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmeli mi?

Evet. Anlaşmama son tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayın özelliklerine göre değerlendirme değişebilir.