12 Mart 2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7499 sayılı Kanun ile 6698 sayılı Kanun’un “Kişisel verilerin yurt dışına aktarılması” başlıklı 9. maddesinde değişiklik yapılmıştır. Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun duyurusuna göre bu değişiklikler 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Eski ve yeni aktarım hükümlerinin birlikte uygulanmasına ilişkin geçiş dönemi ise 1 Eylül 2024 tarihine kadar öngörülmüştür.
Yeni sistemin temel etkisi, yurt dışına veri aktarımında her olayda aynı hukuki araca başvurulması yerine, aktarımın niteliğine göre sıralı bir değerlendirme yapılmasını gerektirmesidir. Bu nedenle veri sorumlusu veya veri işleyen bakımından ilk soru, aktarımın hangi ülkeye, hangi veri kategorileriyle, hangi amaçla ve hangi hukuki sebebe dayanılarak yapılacağıdır.
Kademeli aktarım mantığı
Kurumun yayımladığı açıklamada yurt dışına aktarım rejimi üç ana başlık altında ele alınmaktadır. İlk basamak, aktarım yapılacak ülke, ülke içindeki sektör veya uluslararası kuruluş hakkında Kurul tarafından verilmiş bir yeterlilik kararının bulunmasıdır. İkinci basamak, yeterlilik kararının bulunmadığı hallerde Kanun’da sayılan uygun güvencelerden birinin sağlanmasıdır. Üçüncü basamak ise yeterlilik kararı ve uygun güvence bulunmayan hallerde, yalnızca arızi nitelikteki sınırlı istisnaların değerlendirilmesidir.
Bu çerçevede açık rıza, sistem içindeki önemini tamamen kaybetmiş değildir; ancak sürekli, düzenli ve yapısal veri aktarımlarının olağan dayanağı olarak görülmemelidir. Özellikle bulut hizmetleri, grup şirketi veri akışları, dış kaynak hizmet alımları veya yabancı tedarikçilerle devamlı veri paylaşımı gibi durumlarda aktarımın “arızi” olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeterlilik kararı bulunmayan haller
Aktarım yapılacak ülke, sektör veya kuruluş için bir yeterlilik kararı bulunup bulunmadığı, Kurulun güncel kararları üzerinden kontrol edilmelidir. Karar yoksa uygun güvenceler ve kanuni koşullar değerlendirilir.
Uygun güvenceler arasında standart sözleşmeler, bağlayıcı şirket kuralları, Kurul iznine tabi belirli anlaşmalar ve taahhütnameler yer almaktadır. Kurulun 4 Haziran 2024 tarihli ve 2024/959 sayılı kararıyla standart sözleşme metinleri ve bağlayıcı şirket kurallarına ilişkin dokümanların kabul edildiği Kurum tarafından duyurulmuştur.
Uygulama bakımından değerlendirme
Yeni rejim, veri aktarımını yalnızca sözleşme metni imzalanması meselesi olarak ele almamaktadır. Aktarım konusu verilerin niteliği, aktarım amacı, alıcı tarafın rolü, teknik ve idari tedbirler, ilgili kişinin haklarını kullanma imkânı ve etkili başvuru yolları birlikte değerlendirilmelidir.
- Veri haritası: Hangi kişisel verilerin hangi sistem veya hizmet sağlayıcı üzerinden yurt dışına çıktığı belirlenmelidir.
- Rol tespiti: Alıcı tarafın veri sorumlusu mu, veri işleyen mi olduğu somut ilişki bakımından değerlendirilmelidir.
- Hukuki araç: Yeterlilik kararı, uygun güvence veya arızi istisna seçeneklerinden hangisinin uygulanabileceği belirlenmelidir.
- Belgelendirme: Aktarım faaliyeti, aydınlatma metinleri, sözleşmeler ve iç politika dokümanlarıyla uyumlu hale getirilmelidir.
Sonuç olarak 6698 sayılı Kanun’un 9. maddesindeki değişiklik, yurt dışına veri aktarımını daha yapılandırılmış bir uyum sürecine dönüştürmektedir. Aktarımın hukuka uygunluğu, yalnızca tarafların iradesine değil, Kanun’da öngörülen basamakların somut olayda karşılanıp karşılanmadığına bağlıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yurt dışına veri aktarımında açık rıza her zaman yeterli midir?
Açık rıza sistem içinde tamamen ortadan kalkmış değildir; ancak sürekli ve düzenli veri aktarımlarında olağan dayanak olarak görülmemelidir. Öncelikle yeterlilik kararı, uygun güvence veya sınırlı istisna basamakları değerlendirilmelidir.
Standart sözleşme imzalanması tek başına yeterli midir?
Standart sözleşme önemli bir uygun güvence aracıdır; ancak aktarım konusu veriler, tarafların rolü, teknik ve idari tedbirler, aydınlatma metinleri ve belgelendirme yükümlülükleri birlikte ele alınmalıdır.
Yurt dışına aktarımda ilk pratik adım nedir?
İlk adım veri haritası çıkarmaktır. Hangi kişisel verinin hangi sistem, hizmet sağlayıcı veya grup şirketi üzerinden yurt dışına çıktığı belirlenmeden doğru hukuki aracın seçilmesi güçleşir.