Yabancı kiracı evden ayrıldığında depozitosunu geri alabilir mi?

Türkiye’deki kiralık evini boşaltan yabancı kiracı, ev sahibinin boya veya temizlik masrafı gerekçesiyle depozitoyu tutmasıyla karşılaşabilir. Bazen ev sahibi, kiracının ülkesine dönmesini de parayı iade etmeme gerekçesi olarak gösterir. Yabancı vatandaşlık veya Türkiye’den ayrılmak, tek başına depozito hakkını ortadan kaldırmaz. Kiracının borçları ve evin teslim durumu ayrıca değerlendirilir.

Depozito, kiracının sözleşmeden doğabilecek borçları için verilen güvencedir. Ev sahibinin koşulsuz olarak alıkoyabileceği ek bir kira bedeli değildir. Ödenmemiş kira, kiracının sorumlu olduğu giderler veya kanıtlanan zararlar iade hesabını etkileyebilir. Bu borçlar bulunmuyorsa depozitonun tutulması için yalnızca sözleşmede depozito öngörülmüş olması yeterli olmaz.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK), konut ve çatılı işyeri kiralarında güvenceyi özel olarak düzenler. Yabancı kiracı da bu korumalardan yararlanır. Bu yazı olağan konut kiralarını ele alır. Otel konaklamaları ve niteliği gereği geçici kullanıma ayrılmış yerlerin kısa süreli kiraları aynı kurallara bütünüyle tabi olmayabilir.

Depozito bankadaysa para ne zaman geri verilir?

TBK m.342 uyarınca konut ve çatılı işyeri kiralarında kararlaştırılan güvence, üç aylık kira bedelini aşamaz. Para olarak belirlenen güvence için kanunun öngördüğü yöntem, kiracının parayı vadeli tasarruf hesabına yatırmasıdır. Hesap, kiraya verenin onayı olmadan para çekilemeyecek şekilde düzenlenir. Ev sahibinin olağan banka hesabına havale yapmak, bu güvence hesabını kurmaz.

Banka, güvenceyi tarafların birlikte rızasıyla geri verebilir. Kesinleşmiş mahkeme kararı veya kesinleşmiş icra takibi de paranın serbest bırakılmasına dayanak olabilir. Taraflar iade konusunda anlaşıyorsa yalnızca üç aylık sürenin dolmasını beklemeleri gerekmez. Bankanın istediği belgeler ve hesaptaki işlem kısıtlamaları ayrıca kontrol edilir.

Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde dava açtığını veya icra ya da iflas takibine giriştiğini bankaya yazılı bildirmemişse farklı bir yol açılır. Banka, kiracının talebi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür. Bu kural, bankadaki güvenceye ilişkindir. Ev sahibine doğrudan ödenen her depozitonun iadesi için genel bir üç aylık bekleme süresi oluşturmaz.

Anahtar teslimi nasıl belgelenmeli?

Kiracının evden taşınmasıyla evi hukuken geri teslim etmesi her zaman aynı tarihe denk gelmez. Anahtarın kiraya verene veya teslim almaya yetkili kişiye verildiği belgelenmelidir. Anahtarı komşuya, güvenliğe veya yetkisi belirsiz emlakçıya bırakmak uyuşmazlık yaratabilir. Uçak bileti veya adres değişikliği kaydı da tek başına anahtar teslimini kanıtlamaz.

Teslim tutanağında tarih, taşınmazın adresi, teslim edilen anahtarlar ve evin durumu açıkça yazılmalıdır. Eşyalı evlerde demirbaşların durumu da kayda geçirilmelidir. Sayaç değerleri, mevcut kusurlar ve tarafların üzerinde anlaştığı kesintiler belirtilmelidir. Fotoğraf ve videolar, girişte düzenlenen kayıtlarla birlikte saklanmalıdır. Tarafların imzaladığı tutanak, sonradan ortaya çıkabilecek iddiaları değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Ev sahibi anahtarı almıyorsa kiracının teslimi kanıtlayan uygun bir yol izlemesi gerekir. Noter, hukuki işlemleri belgelendiren ve resmî bildirim gönderebilen kurumdur. Noter bildirimi ve gerektiğinde mahkemeden anahtarın bırakılacağı yerin belirlenmesini istemek değerlendirilebilir. Ancak yalnızca bir bildirim göndermek, her olayda anahtar tesliminin gerçekleştiği anlamına gelmez.

Ev sahibi boya ve eşya masrafını depozitodan kesebilir mi?

TBK m.334, sözleşmeye uygun kullanımın yol açtığı eskime ve bozulmalardan kiracıyı sorumlu tutmaz. Boyanın zamanla solması veya eşyaların olağan kullanımla yıpranması, tek başına tazminat sebebi değildir. Buna karşılık kırılan kapı, eksilen demirbaş veya hatalı kullanım yüzünden bozulan cihaz kesinti konusu olabilir. Her kalem için hasarın nedeni ve kapsamı ayrı incelenir.

Ev sahibinin yeni ürün faturası sunması, bütün bedelin kiracıya yüklenmesini kendiliğinden haklı kılmaz. Eşyanın teslimdeki yaşı, önceki durumu ve onarım imkânı değerlendirilir. Kiracıya yüklenebilecek gerçek zarar belirlenmelidir. Sözleşmedeki her durumda yeniden boyama veya yenileme şartı da kanunun kiracıyı koruyan hükümlerinden bağımsız uygulanamaz.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 25.09.2024 tarihli, 2023/3510 esas ve 2024/2560 karar sayılı kararında depozito iadesiyle birlikte hasar iddialarını değerlendirdi. Daire, bilirkişi incelemesiyle belirlenen hor kullanma zararının depozitoyu aştığı olayda iade talebinin reddini onadı. Karar, her hasar iddiasının yeterli olduğunu göstermez. Kesintinin dayandığı zarar ve hesap, denetlenebilir delillerle ortaya konulmalıdır.

Ev sahibi hasarı sonradan bildirebilir mi?

Kiraya veren, evi geri alırken durumunu incelemelidir. TBK m.335 uyarınca kiracının sorumlu olduğu eksiklik ve ayıpları kiracıya hemen yazılı olarak bildirmesi gerekir. Bildirim yapılmaması, bu eksiklikler bakımından kiracının sorumluluktan kurtulmasına yol açabilir. Kanun, ev sahibine açık hasarlar için sınırsız bir inceleme ve bildirim zamanı tanımaz.

Olağan incelemeyle fark edilemeyen eksiklik ve ayıplar için farklı değerlendirme yapılır. Kiraya veren bunları sonradan öğrendiğinde yine hemen yazılı bildirimde bulunmalıdır. Bu nedenle geç gelen her talep otomatik olarak geçersiz sayılmaz. Hasarın teslim sırasında görülüp görülemeyeceği, ne zaman öğrenildiği ve bildirimin ne zaman yapıldığı araştırılır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 12.03.2025 tarihli, 2024/3919 esas ve 2025/1537 karar sayılı kararı bu ayrımı somutlaştırır. Daire, hasarın kiracının kullanımından kaynaklandığı kanıtlanmayan ve derhal bildirim yükümlülüğü yerine getirilmeyen uyuşmazlıkta depozito iadesini kabul eden kararı onadı. Teslim kayıtları ve bildirim tarihleri, bu nedenle iade hesabının yanında değerlendirilmelidir.

Depozito son kiraya sayılabilir mi, erken çıkışta yanar mı?

Kiracı, depozitosu bulunduğu gerekçesiyle son ayın kirasını kendiliğinden ödememeyi güvenli bir çözüm olarak görmemelidir. Güvencenin ne zaman geri istenebileceği ve borçla takas koşulları ayrıca incelenir. Taraflar son kira ile depozitoyu karşılıklı olarak hesaplaşabilir. Böyle bir anlaşmada kira borcu, kesintiler ve kalan iade tutarı yazılı olarak gösterilmelidir.

Erken çıkış, depozitonun her durumda bütünüyle kaybedileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte TBK m.325 kapsamında kiracının borçları, evin benzer koşullarla yeniden kiralanabileceği makul süre boyunca devam edebilir. Ev sahibinin kabul etmesi beklenebilecek, ödeme gücü bulunan uygun yeni kiracı da hesabı etkileyebilir. İkamet izninin bitmesi veya ülkeye dönüş kararı, sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez.

İade hesabında önce güvence olarak ne ödendiği, sonra hangi borçların gerçekten mevcut olduğu belirlenir. Bankadaki güvence hesabının getirisi de dikkate alınır. Ev sahibine doğrudan verilen paranın iadesinde sözleşmenin içeriği ve ödeme biçimi incelenir. Depozitonun her olayda son kira üzerinden hesaplanacağı veya yalnızca ilk yatırılan tutarda kalacağı yönünde tek bir formül kullanılmamalıdır.

Ev sahibi depozitoyu ödemezse nereye başvurulur?

İlk adım, iade talebini ve ödeme bilgilerini yazılı olarak iletmektir. Talepte kira ilişkisinin sona erdiği tarih, anahtar teslimi, depozito ödemesi ve istenen tutar açıklanmalıdır. Ev sahibinden kesintilerin gerekçesi ve belgeleri istenebilir. Noter aracılığıyla gönderilen ihtar, talebin içeriğini ve karşı tarafa ulaştığı tarihi belgelemeye yardımcı olur.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B uyarınca depozito iadesi davasından önce arabulucuya başvurmak gerekir. Kira uyuşmazlıklarında bu dava şartı 1 Eylül 2023’ten beri uygulanır. Adliyedeki arabuluculuk bürosu, başvuruyu alıp arabulucu görevlendirilmesini sağlayan birimdir. Arabulucu tarafların anlaşmasına yardımcı olur; hâkim gibi kimin haklı olduğuna karar vermez.

Anlaşma sağlanamazsa dava yolu değerlendirilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4 uyarınca kira ilişkisinden doğan depozito iadesi davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. İcra takibi de koşullarına göre kullanılabilir. İcra dairesi, alacakların devlet eliyle tahsiline ilişkin işlemleri yürütür. Takibe itiraz edilmesi hâlinde tahsil süreci mahkeme incelemesini gerektirebilir.

Kiracı Türkiye’den ayrıldıktan sonra hakkını arayabilir mi?

Kiracının Türkiye’den ayrılması, depozito alacağını sona erdirmez. Süreç, gerekli yetkileri içeren vekâletnameyle avukat aracılığıyla yürütülebilir. Ayrılmadan önce sözleşmenin, ödeme belgelerinin ve teslim tutanağının okunaklı kopyaları saklanmalıdır. Ev sahibinin kimliği, bildirim adresi ve ödeme hesabı da dosyada bulunmalıdır. Belgelerdeki isim farklılıkları açıklığa kavuşturulmalıdır.

Yabancı dilde düzenlenen belgeler için Türkçe çeviri gerekebilir. Kiracı, Türkçe hazırlanmış teslim veya hesaplaşma belgesinin içeriğini anlamadan imza atmamalıdır. Özellikle bütün alacakların alındığını belirten ifadeler dikkatle incelenmelidir. Depozito henüz ödenmemişken böyle bir belge imzalamak, sonradan ileri sürülecek talepler bakımından ispat sorunu yaratabilir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.48, yabancıların dava ve icra takiplerinde teminat göstermesini düzenler. Karşılıklılık ve uygulanabilir uluslararası anlaşmalar, teminattan muafiyet sağlayabilir. Bu yüzden her yabancı kiracı için aynı teminat sonucu doğmaz. Başvuru öncesinde vatandaşlık, muafiyet koşulları ve olası giderler birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Depozito elden verildiyse geri istenebilir mi?

Evet. Elden ödeme, iade hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak ödemenin miktarı ve güvence amacı kanıtlanmalıdır. İmzalı makbuz, sözleşmedeki teslim kaydı ve ev sahibinin yazılı kabulü bu değerlendirmede kullanılabilir.

Depozitoyu geri istemek için mutlaka üç ay beklemek gerekir mi?

Hayır. Üç aylık düzenleme, TBK m.342 kapsamında bankada tutulan güvencenin kiracının talebiyle serbest bırakılmasına ilişkindir. Ev sahibine doğrudan verilen para için genel bir bekleme süresi değildir.

Emlakçıya ödenen hizmet bedeli depozitoyla birlikte geri alınır mı?

Emlakçılık hizmet bedeli ile kira depozitosu farklı ödemelerdir. Hizmet bedeli, kira sona erdiği için kendiliğinden iade edilmez. Ödemenin kime, hangi amaçla ve hangi sözleşmeye dayanılarak yapıldığı incelenir.

Ev sahibi depozitodan daha fazla zarar talep edebilir mi?

Evet. Depozito, kiracının bütün sorumluluğunu sınırlayan bir üst sınır değildir. Kiracının sorumlu olduğu zarar depozitoyu aşıyorsa kalan tutar istenebilir. Zararın nedeni, miktarı ve bildirim koşulları kanıtlanmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Uygulanacak kurallar ve hukuki sonuçlar, sözleşmeye, belgelere ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir.
Yazar
Av. Mustafa Salih Koçer

Antalya Barosu · Mengi & Koçer Avukatlık Bürosu