Anne veya baba evini bir çocuğuna devredebilir mi?
Babasının evini kardeşine devrettiğini öğrenen bir kişi, miras payını tamamen kaybettiğini düşünebilir. Tapuda satış görünmesi de artık hiçbir şey yapılamayacağı izlenimini yaratabilir. Oysa sonuç, işlemin adına değil gerçek amacına bağlıdır. Anne veya baba, kendi taşınmazını sağlığında satabilir ya da bağışlayabilir. Ancak bazı devirler, ölümden sonra mirasçılar arasında dava konusu olabilir.
Çocukların gelecekteki miras beklentisi, anne veya babanın bütün işlemlerinde onların onayını almasını gerektirmez. Buna karşılık satış, gerçekte bağışı gizliyorsa farklı bir değerlendirme yapılır. Mirasçılardan mal kaçırma amacı da varsa muris muvazaası gündeme gelir. Açıkça yapılan bağışlarda ise saklı pay ve tenkis hükümleri incelenebilir. Bu iki yolun şartları ve sonuçları birbirinden farklıdır.
Hangi devir mirastan mal kaçırma sayılır?
Muris muvazaası, mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazı, mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla satış gibi göstermesidir. Mirasbırakan, mirası bırakan kişidir. Bu durumda taraflar evin devrini gerçekten ister. Ancak bedelsiz devri gizleyerek dışarıya satış yapılmış izlenimi verir. Mahkeme, tapudaki sözleşmenin arkasında böyle bir anlaşma bulunup bulunmadığını araştırır.
Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.19, sözleşmenin değerlendirilmesinde tarafların gerçek ve ortak iradesini esas alır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m.706 ise taşınmaz devrini amaçlayan sözleşmeler için resmî şekil arar. Muris muvazaasında görünürdeki satış gerçek iradeye uymaz. Gizli bağış da gerekli şekli taşımaz. Şartlar kanıtlanırsa mirasçı, tapu kaydının iptalini ve miras payı oranında adına tescilini isteyebilir.
Her düşük bedelli satış veya çocuklardan birine yapılan her devir bu kapsama girmez. Gerçek bir satış, diğer çocuklara aynı değerde mal verilmediği gerekçesiyle kendiliğinden geçersiz olmaz. Aile içinde eşitsizlik hissi doğması da tek başına yeterli değildir. Davacı, satış görüntüsünün bağışı gizlediğini ve mirastan yoksun bırakma amacını somut delillerle ortaya koymalıdır. Gerçek bir satışta bedelin sonradan ödenmemesi de tek başına gizli bağış yapıldığını göstermez. Bu durum, satıcının alacağını ilgilendiren ayrı bir uyuşmazlık olabilir.
Baba hayattayken dava açılabilir mi, bütün kardeşler katılmalı mı?
Miras, TMK m.575 uyarınca ölümle açılır. Bu nedenle çocuk, babası veya annesi hayattayken yalnızca gelecekteki miras hakkına dayanarak muris muvazaası davası açamaz. Hayatta olan kişinin yaptığı işlem başka bir nedenle geçersiz olabilir. Fakat ehliyetsizlik veya irade bozukluğu gibi nedenlerin şartları ve dava açabilecek kişiler ayrıca değerlendirilir. Gelecekte mirasçı olmak, tek başına bu davaları açma yetkisi vermez.
Ölümden sonra ise miras hakkı zedelenen mirasçılar muris muvazaasına dayanabilir. Bu hak yalnızca saklı paylı mirasçılara ait değildir. Mirasçı, kendi miras payı için tek başına dava açabilir. Diğer kardeşlerin davaya katılmayı istememesi bunu engellemez. Buna karşılık taşınmazın tamamının terekeye döndürülmesi isteniyorsa tarafların davada nasıl yer alacağı ayrıca ele alınmalıdır.
Mahkeme satışın gerçek olup olmadığını nasıl anlar?
İspat yükü, muvazaayı ileri süren mirasçıdadır. Mahkeme, mirasbırakanın satış yapmasını açıklayan makul bir neden bulunup bulunmadığına bakar. Alıcının devir tarihindeki ödeme gücü ve satış parasının gerçekten ödenip ödenmediği araştırılır. Tapuda yazılı bedel, taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeriyle karşılaştırılır. Bunun yanında aile ilişkileri, diğer çocuklara yapılan kazandırmalar ve geride kalan malvarlığı birlikte değerlendirilir.
Mirasçı, sözleşmenin dışında kaldığı için iddiasını tanıkla da kanıtlayabilir. Banka hareketleri, ödeme belgeleri ve devir dönemindeki gelir kayıtları araştırmaya yardımcı olabilir. Tanığın yalnızca aile içindeki anlaşmazlığı anlatması yeterli olmayabilir. Devrin nedenini, ödeme yapılmadığını veya tarafların gerçek anlaşmasını gösteren somut bilgisi değerlendirilir. Satıştan sonra evde kimin oturduğu da diğer delillerle birlikte anlam kazanır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 26.02.2025 tarihli, 2023/368 esas ve 2025/87 karar sayılı kararında delillerin birlikte değerlendirilmesini vurgulamıştır. Kurul çoğunluğu, mal kaçırma amacının somut olgularla kanıtlanmasını aramıştır. Taşınmazı devralan çocukların ekonomik durumu, diğer delillerden ayrı ele alınmamıştır. Geride başka malların bulunması da tek başına muvazaayı dışlamaz. Değerlendirme, bir belirtiye değil olayın bütününe dayanır.
Tapuda bağış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazıyorsa ne olur?
Tapuda işlem açıkça bağış olarak yapılmışsa, bağışı satış gibi gizleme durumu bulunmaz. Bu nedenle yalnızca bağış yapıldığı gerekçesiyle muris muvazaası sonucu çıkarılamaz. Ancak bağışın geçerli olması, bütün miras taleplerini ortadan kaldırmaz. Saklı payı zedelenen mirasçı, TMK m.560 ve m.565 kapsamındaki şartlar varsa tenkis isteyebilir. Saklı pay, kanunun belirli mirasçılar için koruduğu miras bölümüdür.
Tenkis davası, her durumda evin tamamını geri getirmez. Amaç, saklı paydaki eksikliği gidermektir. Bunun için terekenin hesabı, borçlar, diğer kazandırmalar ve mirasçının aldığı değerler incelenir. Tapuda bağış yazması tek başına davanın kazanılacağı anlamına gelmez. Örneğin tek bir evin devri incelenirken, mirasbırakanın geride bıraktığı diğer mallar da hesaba katılır. Saklı pay hesabı yalnızca devredilen evin değeri üzerinden yapılamaz.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi de kendiliğinden mal kaçırma sayılmaz. Mirasbırakan, bakım karşılığında evini gerçekten devretmiş olabilir. Buna karşılık bakım görüntüsü altında bağış gizlenmişse muris muvazaası tartışılabilir. Sözleşmenin gerçek amacı ve bakım borcunun kapsamı araştırılır. Bakımın sonradan aksaması, başlangıçta mutlaka muvazaa bulunduğunu göstermez. Bakım borcuna aykırılıktan doğan talepler ile mirasçının muvazaa iddiası birbirinden ayrılır.
Kardeş evi başka birine satarsa dava hakkı kaybolur mu?
Taşınmazın sonradan başkasına devri, bütün talepleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak yeni malikin durumu sonucu değiştirebilir. TMK m.1023, tapu kaydına iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişiyi korur. TMK m.1024 ise kaydın hukuka aykırılığını bilen veya bilmesi gereken kişinin bu korumadan yararlanamayacağını düzenler. Bu nedenle devir zinciri, ödenen bedeller ve devralanların bilgisi araştırılır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 26.03.2026 tarihli, 2025/4734 esas ve 2026/2319 karar sayılı kararında ara malikler üzerinden yapılan devirleri değerlendirmiştir. Daire, muris muvazaasının kanıtlandığı kabulünü yerinde bulmuştur. Karar, araya başka kişilerin girmesinin tek başına davayı engellemediğini gösterir. İyiniyetli kazanım nedeniyle tapunun geri alınamadığı durumlarda ise bedel veya tazminat talepleri ayrıca incelenir. Bu taleplerin dayanağı ve muhatabı somut olaya göre belirlenir.
Devrin üzerinden yıllar geçtiyse dava açılabilir mi?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında kural olarak zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur. Devrin eski tarihli olması, tek başına dava hakkını ortadan kaldırmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 28.05.2025 tarihli, 2023/493 esas ve 2025/356 karar sayılı kararında bu kuralı yinelemiştir. Bununla birlikte davacı, aradan geçen zamana rağmen muvazaayı kanıtlamak zorundadır.
Tenkis davasında ise farklı süreler uygulanır. TMK m.571 uyarınca dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır. Sağlıkta yapılan devirlerde üst süre, mirasın açılmasından itibaren on yıldır. Bu sürelerin başlangıcı, yalnızca tapu devrinin öğrenildiği güne bakılarak belirlenemez. Mirasın açıldığı tarih ve saklı pay ihlalinin ne zaman öğrenildiği birlikte incelenir.
Bu nedenle dava türünü doğru belirlemek gerekir. Muris muvazaasında süre bulunmadığı bilgisi, tenkis veya ayrı bir bedel talebine kendiliğinden uygulanamaz. Ayrıca yıllar geçtikçe tanıklara ve ödeme kayıtlarına ulaşmak zorlaşabilir. Devir geçmişinin erken araştırılması, hangi talebin hangi delille ileri sürülebileceğini açıklığa kavuşturur. Tapunun yeniden devredilmesi ihtimali de geçici hukuki koruma ihtiyacını gündeme getirebilir.
Dava nerede açılır, hangi belgeler hazırlanır?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.2 ve m.12, görev ve yetki bakımından temel kuralları düzenler. Bu yer kuralı, muris muvazaasına dayalı tapu iptali talebi içindir. Tenkis talebinde yetki ayrıca değerlendirilir. Tapu iptali talebi, kural olarak mevcut kayıt malikine yöneltilir. Sonraki devirler veya bedel talebi varsa davalıların doğru belirlenmesi için işlemler ayrıca incelenir.
Mirasçılık belgesi, güncel tapu kaydı ve geçmiş devirlerin resmî senetleri ilk incelenecek belgelerdir. Devir tarihleri, işlem türü ve taraflar belirlenmeden yalnızca aile içindeki anlatımla hareket etmek eksik kalabilir. Ödeme belgeleri ve tanıkların hangi olayı bildiği de ortaya konulmalıdır. Kişinin doğrudan ulaşamadığı kayıtlar için mahkemeden belge getirilmesi istenebilir. Talep, belirli olay ve kayıtlarla ilişkilendirilmelidir.
Bu tapu iptali davası, sırf mirasla ilgili olduğu için zorunlu arabuluculuğa tabi olmaz. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B kapsamındaki ortaklığın giderilmesi uyuşmazlığı farklıdır. Ayrıca dava açmak, evin yeniden satışını kendiliğinden engellemez. HMK m.389 ve devamındaki şartlar varsa ihtiyati tedbir istenebilir. Mahkeme, hakkın tehlikede olduğunu gösteren olguları ve sunulan delilleri değerlendirir; gerektiğinde teminat da arar.
Sık Sorulan Sorular
Tapuda satış yazıyorsa mirasçı yine de dava açabilir mi?
Evet. Satışın gerçekte bağışı gizlediği ve mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığı kanıtlanırsa muris muvazaasına dayanılabilir. Tapudaki işlem türü tek başına sonucu belirlemez.
Babam evi kardeşime devrederken benim imzam gerekir mi?
Anne veya babanın yalnızca kendisine ait taşınmazı devretmesi için, çocukların gelecekteki miras beklentisi nedeniyle onayı gerekmez. Devrin sonradan dava konusu olup olmayacağı ayrı değerlendirilir.
Banka dekontu yoksa satış mutlaka muvazaalı mıdır?
Hayır. Dekont bulunmaması tek başına gizli bağışı kanıtlamaz. Ödeme şekli, alıcının ekonomik gücü, tarafların gerçek anlaşması ve diğer deliller birlikte değerlendirilir.
Diğer kardeşler dava açmak istemezse tek başına dava açılabilir mi?
Miras hakkı zedelenen mirasçı, ölümden sonra kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir. Bu talep için bütün kardeşlerin davaya katılması gerekmez.