Boşanma davası açıldıysa hangi tarih esas alınır?
Eşiniz boşanma davası açtıysa mal paylaşımında ilk bakılacak tarih, davanın açıldığı gündür. Türk Medeni Kanunu (TMK), boşanma kararı verildiğinde mal rejimini dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erdirir. Bu nedenle dava günü, tasfiyeye girecek malvarlığının kapsamını belirleyen sınırdır.
Boşanma davasından sonra alınan bir mal, kural olarak sona eren rejimin tasfiyesine girmez. Buna karşılık malın bedelinin hangi kaynaktan ödendiği ayrıca incelenebilir. Önceden edinilmiş bir malın yerine geçen değerler ile devam eden kredi ödemeleri farklı hesaplamalar doğurabilir.
Mal paylaşımı talebi boşanma davasıyla birlikte veya ayrı bir davada ileri sürülebilir. Ancak tasfiye hakkında hüküm kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi gerekir. Ayrı açılan dava, boşanmanın sonucunu bekleyebilir. Boşanma reddedilirse mal rejimi dava tarihinde sona ermiş sayılmaz.
Evlilikte alınan her mal yarı yarıya mı paylaşılır?
Halk arasında kullanılan yarı yarıya paylaşım sözü, çoğu zaman yanlış anlaşılır. Kanun her taşınmazın veya aracın tapusunu iki eş arasında bölmez. Önce her eşin edinilmiş malları ve bunlara bağlı borçları ayrı ayrı belirlenir. Kalan artık değer üzerinden diğer eş lehine katılma alacağı hesaplanır.
Eşler başka bir rejim seçmemişse 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu tarihten sonra evlenenler için de yasal rejim budur. Eşler, kanundaki sınırlar içinde noterlikte mal rejimi sözleşmesi yaparak başka bir rejim seçebilir.
1 Ocak 2002'den önce kurulmuş evliliklerde dönem ayrımı gerekir. Kural olarak bu tarihe kadar mal ayrılığı, sonrasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Eski dönemde alınan bir mal tümüyle gözden çıkarılmaz. Diğer eş para veya parasal değerle katkısını kanıtlarsa katkı payı alacağı doğabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/3779 esas ve 2024/5474 karar sayılı ilamı da edinme dönemlerinin ayrı değerlendirilmesini esas alan hükmü onamıştır.
Hangi mallar edinilmiş, hangileri kişisel mal sayılır?
Çalışma karşılığı alınan ücretler, ticari kazançlar ve mal rejimi sürerken bedel ödenerek edinilen değerler genellikle edinilmiş maldır. Sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatları ve kişisel malların gelirleri de kanundaki koşullarla bu gruba girer. Edinilmiş malın yerine geçen yeni değer de aynı niteliği koruyabilir.
Evlilikten önce sahip olunan mallar kişisel maldır. Miras yoluyla veya bağışla gelen değerler de kural olarak paylaşım hesabına girmez. Yalnız kişisel kullanım eşyası, manevi tazminat alacağı ve kişisel malın yerine geçen değerler de kişisel sayılır. Miras kalan evin kira geliri ise eşler aksini sözleşmeyle kararlaştırmadıkça edinilmiş mal olabilir.
Bir mal hem kişisel hem edinilmiş kaynaklarla alınmış olabilir. Evlilik öncesi birikim peşinatta kullanılmış, kalan bedel evlilik içinde ücretle ödenmişse iki mal grubunun katkısı ayrılır. Krediyle alınan evlerde kredi tarihleri, taksitlerin ödeme dönemi ve paranın kaynağı incelenir. Tek başına satın alma tarihi her soruyu çözmez.
Tapu kimin üzerindeyse mal onun mu sayılır?
Tapu veya araç kaydı, mülkiyet sahibini gösterir. Ancak kayıt, malın tasfiyedeki niteliğini tek başına belirlemez. Bir ev yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa da rejim içinde çalışma geliriyle alınmışsa edinilmiş mal hesabına girebilir. Diğer eş kural olarak doğrudan tapu payı değil, tasfiye sonunda bir alacak elde eder.
Bir malın kişisel olduğunu ileri süren eş, dayandığı olguları kanıtlamalıdır. Kanun, aksi ispat edilene kadar bir eşin mallarını edinilmiş mal kabul eder. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/5373 esas ve 2022/2457 karar sayılı ilamında eş adına kayıtlı bir işletme için bu karineyi uygulamıştır. Kişisel mal savunmasını kanıtlayamayan eşin ispat yükünü yerine getirmediğine karar vermiştir.
Banka dekontları, hesap hareketleri, tapu ve araç kayıtları, kredi ödeme çizelgeleri, vergi kayıtları ve şirket belgeleri sık kullanılan delillerdir. Mirasçılık belgesi, bağış belgesi ve önceki malın satış bedelini gösteren kayıtlar da kişisel mal iddiasını destekleyebilir. Paranın hesaplar arasındaki hareketi izlenebiliyorsa malın kaynağı daha sağlıklı belirlenir.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Hesaplamada her eşin edinilmiş malları ayrı ele alınır. Bu mallara ilişkin borçlar düşülür. Kişisel ve edinilmiş mal grupları arasındaki katkılar için denkleştirme yapılır. Kanunun hesaba eklenmesini istediği devirler de dikkate alınır. Böylece her eşin artık değeri bulunur ve diğer eş kural olarak bu değerin yarısı üzerinde hak kazanır.
Malın hangi durumda olduğu boşanma davasının açıldığı tarihe göre belirlenir. Değer hesabında ise tasfiye zamanındaki sürüm değeri esas alınır. Yargıtay uygulamasında bu tarih, karara en yakın tarihtir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2025/2543 esas ve 2026/2267 karar sayılı ilamı, yaklaşık bir buçuk yıl önceki değerle yapılan hesabı bu nedenle hatalı bulmuştur.
Katılma alacağı için eşin ayrıca ev işleri veya çocuk bakımı yoluyla katkı sağladığını kanıtlaması gerekmez. Bu özellik, değer artış payı ve eski rejim dönemindeki katkı payı taleplerinden farklıdır. Yine de malın kişisel kaynaktan alındığı veya kişisel mala katkı yapıldığı iddiası somut delil ister. Boşanmanın genel kusur dağılımı paylaşım oranını kendiliğinden değiştirmez. Zina veya hayata kast nedeniyle verilen boşanma kararlarında hâkim, kusurlu eşin payını kanundaki şartlarla azaltabilir veya kaldırabilir.
Mal başkasına devredildiyse paylaşım hakkı kaybolur mu?
Eşlerden birinin malı boşanma öncesinde satması, tasfiyeden kesin olarak çıkardığı anlamına gelmez. Kanun bazı devirleri mal rejimi sona erdiğinde hâlâ mevcutmuş gibi hesaba ekler. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar bu kapsama girebilir.
Diğer eşin katılma alacağını azaltma amacı taşıyan devirlerde bir yıllık sınır aranmaz. Ancak her satış mal kaçırma sayılmaz. Satış bedeli, alıcıyla ilişki, devir zamanı ve bedelin nasıl kullanıldığı birlikte değerlendirilir. Gerçek bedelle yapılan ve aile giderlerinde kullanılan bir satış ile yakın kişiye karşılıksız devir aynı sonucu doğurmaz.
Malın üçüncü kişiye geçmesi, çoğu durumda eski eşe karşı hesaplanacak alacağı gündeme getirir. Üçüncü kişiye yöneltilecek talepler için ayrıca kanuni şartlar bulunur. Dava sırasında ihtiyati tedbir istenebilir. Mahkeme, talebin dayanağını, yaklaşık ispatı ve tedbirin ölçülülüğünü değerlendirir. Tedbir her başvuruda otomatik olarak verilmez.
Mal paylaşımı davası nerede ve ne zamana kadar açılır?
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan dava aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Boşanmadan sonra açılan tasfiye davasında yetkili yer, TMK'nin özel yetki kurallarına göre belirlenir. Bu yer çoğu durumda boşanma davasında yetkili olan mahkemenin bulunduğu yerdir.
Yargıtay, boşanmadan kaynaklanan mal rejimi alacaklarında on yıllık genel zamanaşımı süresini uygular. Süre boşanma kararının kesinleşmesiyle başlar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023/4248 esas ve 2024/5364 karar sayılı ilamı, kesinleşmeden sonra on yılı aşan talebin zamanaşımı nedeniyle reddini hukuka uygun bulmuştur. Zamanaşımını kesen veya durduran işlemler somut dosyada ayrıca incelenir.
Davadan önce malvarlığı listesi ile her malın edinme tarihi çıkarılmalıdır. Kredi ödemeleri, banka hesapları, şirket payları ve önceki satışlar bu listeyle eşleştirilmelidir. Talebin katılma alacağı, değer artış payı veya katkı payı olarak nitelenmesi hesabı değiştirir. Eksik mal listesi, yanlış dönem seçimi veya kaynağı belirsiz para hareketleri davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Ev evlilik içinde alındıysa diğer eş doğrudan yarısına ortak olur mu?
Hayır. Tapu mülkiyeti kendiliğinden değişmez. Ev edinilmiş mal niteliğindeyse tasfiye hesabına girer ve diğer eş lehine genellikle parasal katılma alacağı doğar. Kredi borcu, kişisel kaynaklar ve diğer tasfiye kalemleri hesapta dikkate alınır.
Evlilikten önce alınan ev paylaşılır mı?
Evlilikten önce alınan ev kural olarak kişisel maldır. Ancak evlilik içinde edinilmiş gelirlerle kredi ödenmiş veya eve değer kazandıran katkı yapılmışsa alacak doğabilir. Ayrıca evden elde edilen kira geliri, aksine sözleşme yoksa edinilmiş mal sayılabilir.
Ev hanımı olan eş mal paylaşımından pay alabilir mi?
Evet. Edinilmiş mallara katılma rejimindeki katılma alacağı için ücretli çalışma veya doğrudan para katkısı şart değildir. Ancak 1 Ocak 2002 öncesi mal ayrılığı dönemi ya da kişisel mala katkı iddiası söz konusuysa ayrıca katkı ispatı gerekebilir.
Mal paylaşımı davası boşanma kesinleşmeden açılabilir mi?
Dava açılabilir veya talep boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir. Fakat tasfiye hakkında karar verilebilmesi için boşanma hükmünün kesinleşmesi gerekir. Mahkeme bu nedenle mal paylaşımı dosyasını ayırabilir veya boşanma sonucunu bekleyebilir.