İnternetteki Fotoğraf İzinsiz Kullanılabilir mi? Telif Hakkı ve Tazminat

İnternette bulunan bir fotoğraf serbestçe kullanılabilir mi?

Bir işletme, internet sitesini veya sosyal medya hesabını hazırlarken arama motorunda bulduğu bir fotoğrafı indirebilir. Fotoğrafın üzerinde filigran bulunmaması ya da dosyanın kolayca indirilebilmesi kullanım izni verildiğini göstermez. Aynı kural blog yazıları, ürün sayfaları, reklamlar, sunumlar ve basılı kataloglar için de geçerlidir.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), eser sahibine çoğaltma, yayma ve umuma iletim gibi mali haklar tanır. Bir fotoğrafı sunucuya yüklemek çoğaltma hakkını ilgilendirir. Fotoğrafı internet sitesinde veya sosyal medya hesabında erişime açmak ise umuma iletim hakkını gündeme getirebilir. Kullanımın hukuka uygun olması için kural olarak hak sahibinden izin alınması veya geçerli bir lisansa dayanılması gerekir.

Fotoğrafın bir arama motorunda görünmesi, sosyal medya hesabında paylaşılması veya başka sitelerde kullanılması bu sonucu değiştirmez. Kültür ve Turizm Bakanlığı da internette yayımlanan bir fotoğrafın serbestçe kullanılabilir hâle gelmediğini açıkça belirtmektedir.

Her fotoğraf telif hakkıyla korunan bir eser midir?

Her fotoğraf aynı hukuki korumadan yararlanmaz. FSEK kapsamında eser sayılabilmesi için fotoğrafın fikrî bir çabanın ürünü olması, sahibinin kişisel özelliklerini taşıması ve Kanunda belirtilen eser türlerinden birine girmesi gerekir. Estetik değere sahip fotoğrafik eserler güzel sanat eseri olabilir. Teknik veya bilimsel nitelikteki fotoğraflar da şartları varsa ilim ve edebiyat eseri olarak korunabilir.

Işık, kadraj, kompozisyon, çekim açısı, zamanlama, kurgu ve sonradan yapılan düzenlemeler değerlendirmede rol oynayabilir. Fotoğrafın profesyonel makineyle çekilmesi tek başına yeterli değildir. Telefonla çekilmiş bir fotoğraf da sahibinin hususiyetini taşıyabilir. Eser niteliği çoğu uyuşmazlıkta bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Eser niteliği taşımayan bir fotoğraf bütünüyle korumasız sayılmaz. FSEK’in 84. maddesi, şartları bulunan fotoğraflar için haksız rekabet hükümlerine başvurma imkânı verebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2024/4106 E. ve 2025/2656 K. sayılı kararında sıradan ürün fotoğraflarını eser kabul etmedi. Daire buna rağmen aynı görsellerin izinsiz biçimde ticari tanıtımda kullanılmasını haksız rekabet olarak değerlendiren kararı onadı.

Fotoğraf üzerindeki haklar kime aittir?

Eser niteliğindeki fotoğrafın sahibi kural olarak fotoğrafı çeken kişidir. Fotoğrafın bir müşteri için çekilmesi veya çekim ücretinin ödenmesi, bütün mali hakları kendiliğinden müşteriye geçirmez. Çalışanın görevi sırasında oluşturduğu eserlerde ise mali hakları kullanma yetkisi, sözleşme ve işin niteliğine göre işverene ait olabilir.

Mali hakların devrine veya kullanılmasına ilişkin sözleşmenin yazılı yapılması ve devredilen hakların ayrı ayrı belirtilmesi gerekir. Sözleşmede kullanım mecrası, süre, ülke, reklam kullanımı, değişiklik yapma yetkisi ve üçüncü kişilere kullandırma hakkı açıkça düzenlenmelidir. Yalnızca dosyanın teslim edilmiş olması veya faturada genel bir çekim bedeli bulunması, her kullanım biçimini kapsayan sınırsız bir hak devrini her olayda kanıtlamaz.

Fotoğrafı kullanan şirket, lisansı veren kişinin gerçekten yetkili olup olmadığını da incelemelidir. Fotoğrafçı, ajans, stok platformu ve müşteri arasındaki hak zincirindeki eksiklik uyuşmazlık doğurabilir. FSEK, yetkisi olmayan kişiden mali hak veya kullanım izni edinen kişiyi sırf iyi niyetli olduğu için korumaz.

Kaynak göstermek veya fotoğrafçının adını yazmak yeterli midir?

Fotoğrafçının adını yazmak, gerekli kullanım izninin yerine geçmez. Adın belirtilmesi eser sahibinin manevi hakkıyla ilgilidir. Fotoğrafı çoğaltma ve çevrim içi yayımlama izni ise mali haklara ilişkindir. Bu nedenle kaynak gösterilmiş bir kullanım da izinsizse hak ihlali oluşturabilir.

Alıntı, haber verme ve eğitim amacı gibi kanuni istisnalar bulunur. Her istisnanın amacı, kapsamı ve kaynak gösterme şartları ayrıdır. Bir fotoğrafın reklamda, ürün tanıtımında veya kurumsal sosyal medya hesabında kullanılması yalnızca kaynak yazıldığı için bu istisnalara girmez. Kullanım amacı ile kullanılan görselin yazı veya haber içindeki işlevi birlikte değerlendirilir.

Fotoğrafta tanınabilir bir kişi yer alıyorsa ikinci bir hukuki sorun ortaya çıkabilir. Fotoğrafçının izni, görüntüdeki kişinin resim ve kişilik hakları bakımından her zaman yeterli değildir. FSEK’in portrelere ilişkin hükümleri, kişilik hakları ve somut duruma göre kişisel verilerin korunması kuralları ayrıca incelenmelidir.

İzinsiz kullanımda hangi talepler ileri sürülebilir?

Hak sahibi, ihlalin tespitini ve durdurulmasını isteyebilir. Yayındaki fotoğrafın kaldırılması, tekrar kullanımın önlenmesi ve hukuka aykırı çoğaltılmış içeriklerin etkilerinin giderilmesi de talebe konu olabilir. Uygun hukuki yol, kullanımın devam edip etmediğine ve fotoğrafın eser niteliğine göre belirlenir.

FSEK’in 68. maddesi, izinsiz kullanılan eser için varsayımsal sözleşme bedelinin veya belirlenen rayiç bedelin en çok üç katının talep edilmesine imkân verir. Üç kat bedel her olayda kendiliğinden uygulanan sabit bir ceza değildir. Mahkeme talebi, kullanımın kapsamını ve uygun lisans bedelini dosyadaki delillere göre inceler.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2025/4101 E. ve 2026/965 K. sayılı kararında foto-gerçekçi görseller ile katalog tasarımının izinsiz kullanımını değerlendirdi. Daire, rayiç bedelin üç katı üzerinden maddi bedele hükmeden kararı onadı. Karar, özgün görsellerin ticari katalogda kullanılmasının FSEK’in 68. maddesi kapsamında mali sonuç doğurabileceğini gösterir.

Eser sahibinin adının kaldırılması, hiç belirtilmemesi veya fotoğrafın bütünlüğünü bozan değişiklikler manevi hakları da ihlal edebilir. Şartları varsa maddi ve manevi tazminat ile ihlalden elde edilen kazancın verilmesi istenebilir. Kanun, bazı taleplerin birlikte ileri sürülmesi hâlinde aynı menfaatin iki kez karşılanmasını önleyen indirim kuralları içerir.

İhlal fark edildiğinde deliller nasıl korunmalıdır?

İzinsiz kullanım fark edildiğinde yalnızca ekran görüntüsü almak her uyuşmazlık için yeterli olmayabilir. İnternet adresi, paylaşım tarihi, hesabın veya sitenin sahibi, görselin kullanıldığı sayfa ve kullanımın kapsamı birlikte kaydedilmelidir. Gerekli hâllerde noter tespiti veya mahkemeden delil tespiti istenebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu, içeriğin silinme ihtimaline ve uyuşmazlığın özelliklerine bağlıdır.

Hak sahibi ayrıca fotoğrafın kendisine ait olduğunu gösteren kayıtları saklamalıdır. Ham dosyalar, çekim serileri, dosya bilgileri, ilk yayın kayıtları, teslim yazışmaları, faturalar ve sözleşmeler ispatta kullanılabilir. İsteğe bağlı kayıt ve tescil hakkı meydana getiren bir işlem değildir. Bununla birlikte tarih ve hak sahipliği tartışmasında delil kolaylığı sağlayabilir.

İçeriğin sonradan kaldırılması, önceki kullanımın hiç gerçekleşmediği anlamına gelmez. Buna karşılık delil alınmadan kaldırılan bir paylaşımın kapsamını kanıtlamak zorlaşabilir. Platforma yapılacak bildirim, ihtar, lisans görüşmesi veya dava seçeneği mevcut deliller incelendikten sonra somut olaya göre belirlenmelidir.

Şirketler fotoğraf kullanmadan önce neleri kontrol etmelidir?

Şirketler, görselin kaynağını ve lisans şartlarını kullanımdan önce belgelemelidir. Lisansın internet sitesi, sosyal medya, reklam, basılı materyal ve yeniden düzenleme haklarını kapsayıp kapsamadığı ayrı ayrı incelenmelidir. Süre, ülke, kullanıcı sayısı ve üçüncü kişilere kullandırma sınırları da kayıt altına alınmalıdır.

Stok fotoğraf hizmetinden dosya indirilmesi sınırsız kullanım hakkı vermez. Standart lisans ile genişletilmiş lisans farklı koşullar içerebilir. Aboneliğin sona ermesi, ekip üyelerinin kullanımı veya reklam kampanyaları için ayrıca sınırlama bulunabilir. Lisans metni, satın alma belgesi ve dosyanın indirildiği tarih birlikte saklanmalıdır.

Sosyal medya platformlarının kendi kullanım koşulları da başka kullanıcıların içeriği indirip reklam veya tanıtım amacıyla yeniden yayımlamasına genel bir izin vermez. Platform içindeki paylaşım aracı ile görseli indirip yeni bir gönderi olarak yüklemek aynı işlem değildir. Her kullanım, alınan iznin sınırları içinde kalmalıdır.

Sık Sorulan Sorular