Sicilde görünen ama kullanılmayan marka engel olabilir mi?
Bir işletmenin seçtiği marka adı, yıllardır piyasada görünmeyen başka bir işletme adına tescilli olabilir. Yeni başvuru bu eski kayıt nedeniyle engelle karşılaşabilir. Eski markanın sahibi de tescilini koruduğunu düşünürken kullanmama gerekçesiyle bir iptal talebiyle karşılaşabilir. Her iki durumda da sicil kaydı kadar gerçek kullanımın incelenmesi gerekir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), markanın yalnızca sicilde tutulmasını yeterli görmez. Kanunun 9. ve 26. maddeleri, belirli şartlarla kullanılmayan markanın iptalini isteme hakkı tanır. Ancak beş yılın geçmesi markayı kendiliğinden sona erdirmez. İlgili kişinin talebi ve bu talep hakkında verilecek karar gerekir.
Kullanmama nedeniyle iptal, tescilin baştan beri hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanan hükümsüzlükten ayrılır. Hükümsüzlükte başvuru aşamasındaki ret nedenleri incelenir. Buradaki sorun ise tescilli markanın ticari hayatta kullanılıp kullanılmadığıdır. İki yolun başvuru mercii ve kararlarının zaman bakımından etkisi farklıdır.
Beş yıllık süre hangi tarihten başlar?
İlk ihtimal, markanın tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı neden olmadan Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmamasıdır. Burada esas alınan tarih, başvuru tarihi değil tescil tarihidir. Sicilde bu iki tarih farklı görünebilir. Başvuru hazırlığında tescil belgesi ve güncel sicil kaydı birlikte incelenmelidir.
İkinci ihtimal, daha önce kullanılan markanın kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilmesidir. Bu nedenle ilk yıllardaki satışlar, çok daha sonra yapılan iptal talebini tek başına önlemez. İncelenecek dönemde kullanımın bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. Kullanımın hangi tarihte durduğu ve yeniden başlayıp başlamadığı dosyanın sonucunu etkileyebilir.
Markanın koruma süresini yenilemek, gerçek kullanımın yerine geçmez. Marka sahibinin yenileme işlemini tamamlaması ile markayı ilgili ürün veya hizmetlerde kullanması ayrı konulardır. Süre hesabında yalnızca son yenileme kaydına bakılması bu yüzden yanıltıcı olabilir. Ayrıca haklı kullanmama nedenleri varsa bunların niteliği, süresi ve markayla bağlantısı ayrı değerlendirilir.
Hangi faaliyetler ciddi kullanım sayılır?
Ciddi kullanım, markanın tescilli ürün veya hizmetler için piyasada gerçek bir ticari işleve sahip olmasını gerektirir. Sırf tescili korumak amacıyla yapılan göstermelik işlemler yeterli olmaz. Satış miktarı, kullanımın süresi, ürünün niteliği ve pazarın özellikleri birlikte değerlendirilir. Her sektör için geçerli tek bir asgari satış sayısı veya ciro eşiği yoktur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 27.01.2026 tarihli, 2025/3806 E., 2026/513 K. sayılı kararı bu değerlendirmeye örnektir. Daire, internet sitesi içerikleri, faturalar ve işyeri incelemesiyle desteklenen kullanımın yeterli bulunduğu kararı onamıştır. Kararda, kullanımın piyasa şartlarına uygunluğu da değerlendirilmiştir. Bu nedenle az sayıdaki satışın her olayda yetersiz sayılacağı söylenemez.
Marka sahibinin izniyle yapılan kullanım da hesaba katılabilir. Örneğin lisans alanın gerçek kullanımı, marka sahibinin kullanımı olarak kabul edilebilir. Markanın ayırt edici karakterini değiştirmeyen farklı bir görünümle kullanılması da mümkündür. Kanun, yalnız ihracat amacıyla ürün veya ambalaj üzerinde kullanılan markayı da kullanım kapsamında kabul eder. Türkiye dışındaki her faaliyet ise tek başına Türkiye'de kullanım sayılmaz.
Markanın kullanıldığı hangi belgelerle ispatlanır?
Kullanımı gösteren belgeler, markayı belirli bir ürün veya hizmetle ve incelenen dönemle ilişkilendirmelidir. Faturalar, ürün ambalajları, kataloglar, reklamlar, sipariş ve teslim kayıtları bu amaçla değerlendirilebilir. İnternet satış kayıtları ile tarihli tanıtım içerikleri de diğer belgeleri destekleyebilir. Belgenin çokluğu kadar neyi kanıtladığı da belirleyicidir.
Örneğin faturada yalnızca şirketin ticaret unvanının yazması, uyuşmazlık konusu markanın kullanıldığını her zaman göstermez. Ürün adı, marka ibaresi ve diğer ticari kayıtlar arasındaki bağlantı açıklanmalıdır. Tarihsiz bir ambalaj fotoğrafı da ürünün ilgili dönemde piyasaya sunulduğunu tek başına kanıtlamayabilir. Belgeler tarih, kullanım yeri, kapsam ve kullanım biçimi bakımından birlikte okunur.
Marka sahibinin belgeleri yalnızca ihtilaf çıktıktan sonra toplamaya başlaması ispatı zorlaştırabilir. Düzenli arşiv, eski reklamların ve satış kayıtlarının hangi ürünlere ait olduğunu ortaya koymayı kolaylaştırır. İptal isteyen taraf açısından da yalnızca internette ürüne rastlanmaması yeterli bir değerlendirme değildir. Marka farklı satış kanallarında veya izin verilen üçüncü kişiler aracılığıyla kullanılıyor olabilir.
Kullanmama nedeniyle iptal nereye ve nasıl istenir?
10 Ocak 2024'ten itibaren yeni iptal taleplerinde yetkili merci Türk Patent ve Marka Kurumudur (TÜRKPATENT). Bu tarihte mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları ise mahkemelerce sonuçlandırılır. Bu yüzden yakın tarihli bir Yargıtay kararında mahkeme sürecinin anlatılması, yeni başvurunun da doğrudan mahkemeye yapılacağı anlamına gelmez.
İlgili kişiler, talep tarihinde sicilde marka sahibi görünen kişiye veya hukuki halefine karşı iptal isteyebilir. Başvuruda markanın tescil numarası, iptali istenen ürün veya hizmetler ve hukuki gerekçe açıkça gösterilir. Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 30/A maddesi, her talebin tek bir tescilli markaya ilişkin olmasını öngörür.
Başvuru öncesinde yalnızca marka adına bakılması yeterli değildir. Güncel hak sahibi, tescil tarihi ve koruma kapsamı kontrol edilmelidir. Aynı işletmeye ait benzer isimli birden fazla marka bulunabilir. Yanlış tescile yönelen talep, asıl engeli ortadan kaldırmaz. İptalin daha eski bir tarihten itibaren etkili olması isteniyorsa o tarih de başvuruda açıkça belirtilmelidir.
Marka sahibi talebe nasıl cevap verir?
İptal talebi marka sahibine tebliğ edilir. Marka sahibi, tebliğden itibaren bir ay içinde cevaplarını ve delillerini Kuruma sunar. Bu süre içinde talep edilirse Kurum bir aya kadar ek süre verir. Cevap hazırlığında yalnızca markanın bilinirliğine dayanmak yeterli değildir. İptali istenen ürün veya hizmetlerdeki kullanımın belgelerle açıklanması gerekir.
Marka sahibi, kullanmamanın haklı bir nedene dayandığını da ileri sürebilir. Ancak işletmenin kendi tercihinden kaynaklanan her ticari bekleyiş haklı neden sayılmaz. İleri sürülen engelin markanın kullanımını nasıl etkilediği somut biçimde açıklanmalı ve belgelenmelidir. Kurum, iddia ve savunmalarla sunulan deliller üzerinden inceleme yapar.
Beş yıllık süre dolduktan sonra, iptal talebinden önce başlayan ciddi kullanım talebin reddini sağlayabilir. Bunun bir istisnası vardır. Marka sahibi iptal talebi geleceğini düşünerek kullanıma başlamışsa, başvurudan önceki üç ay içindeki kullanım dikkate alınmaz. Bu kural, son üç aydaki bütün kullanımların geçersiz olduğu anlamına gelmez. Kullanımın hangi şartlarda başladığı da değerlendirilir.
Bir üründe kullanım bütün marka tescilini korur mu?
Marka, tescil kapsamındaki ürün veya hizmetlerin yalnızca bir bölümünde kullanılıyor olabilir. Böyle bir durumda iptal incelemesi de kapsam bakımından ayrılabilir. İptal nedeni yalnızca belirli ürün veya hizmetlerde varsa karar o bölümle sınırlı verilir. Aynı sınıf numarası altında bulunmak, bütün ürün veya hizmetlerin kullanıldığını göstermez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 05.02.2026 tarihli, 2025/3897 E., 2026/779 K. sayılı kararı kısmi iptale örnektir. Daire, tescilin yalnızca enerji üretim hizmetleri yönünden iptal edildiği kararı onamıştır. Dosyada talebin kapsamı ve sonradan daraltılması da değerlendirilmiştir. Karar, iptali istenen hizmetlerin başvuruda açıkça belirlenmesinin neden gerekli olduğunu gösterir.
Örneğin bir markanın belirli bir gıda ürününde kullanılması, tescildeki bütün ürün ve hizmetlerin korunacağını tek başına göstermez. Talep sahibi, hangi kayıtların faaliyetinin önüne çıktığını belirlemelidir. Marka sahibi de her kullanım belgesini ilgili ürün veya hizmetle eşleştirmelidir. Böylece inceleme, yalnızca genel bir kullanılıyor veya kullanılmıyor iddiasına dayanmaz.
İptal kararı neyi değiştirir, karara itiraz edilebilir mi?
İptal kararı kural olarak talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir. İptal şartları daha önce oluşmuşsa, talep üzerine kararın o tarihten itibaren etkili olmasına da karar verilebilir. Ancak önceki işlemlerin tamamı kendiliğinden ortadan kalkmaz. Kanun, kesinleşmiş ve uygulanmış ihlal kararları ile daha önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler için özel hükümler içerir.
Kurumun iptal konusunda verdiği karardan zarar gören taraf, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde gerekçeli itirazda bulunabilir. İtirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu inceler. Kurulun nihai kararına karşı da bildirimden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. İdari itiraz süresi ile dava süresi ayrı ayrı takip edilmelidir.
İptal talebinin kabulü, başvurana markayı otomatik olarak kazandırmaz. Yeni tescil başvurusu kendi şartları içinde incelenir. Başka marka kayıtları, önceki haklar veya farklı ret nedenleri bulunabilir. Bu nedenle iptal süreci ile yeni markanın tescil ve kullanım planı birlikte değerlendirilmelidir. Yalnızca iptal talebinin yapılmış olması da karşı tarafın tescilini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Sık Sorulan Sorular
Marka beş yıl kullanılmazsa kendiliğinden silinir mi?
Hayır. Beş yıllık kullanmama, şartları varsa iptal talebine dayanak olur. Sicil kaydı yalnızca sürenin dolmasıyla silinmez. İlgili kişinin başvurusu ve bu başvuru hakkında karar gerekir.
Markayı yenilemek kullanmama nedeniyle iptali önler mi?
Yenileme, markanın ciddi biçimde kullanıldığını göstermez. Marka sahibi tescilini yenilemiş olsa bile, kullanmama şartları varsa iptal talebiyle karşılaşabilir. Gerçek kullanım veya kullanmamaya ilişkin haklı neden ayrıca değerlendirilir.
Sosyal medya hesabı açmak marka kullanımı için yeterli mi?
Yalnızca hesap açılması yeterli olmayabilir. Hesabın ilgili dönemdeki içeriği, ürün veya hizmetlerle bağlantısı ve ticari faaliyeti gösteren diğer kayıtlar birlikte değerlendirilir. Tarihli reklamlar ve satış belgeleri bu bağlantıyı destekleyebilir.
İptal isteyen kişinin aynı markaya sahip olması gerekir mi?
Kanun, iptal isteme hakkını ilgili kişilere tanır. Başvuranın aynı markanın tescil sahibi olması zorunlu değildir. Kullanılmayan kaydın ticari faaliyeti veya planlanan başvurusuyla bağlantısı, somut olayda değerlendirilir.